Gharapuri Bandar: दीड हजार वर्षांपूर्वीचं ‘ग्लोबल’ बंदर! पहा घारापुरीच्या उत्खननात काय सापडलं?

0 1 1 minute read

Gharapuri Bandar: मुंबईपासून अवघ्या दहा किलोमीटर अंतरावर अरबी समुद्रात वसलेलं घारापुरीचं बेट. ब्रिटिशकाळात इथे झालेल्या उत्खननानंतर, लेण्यांचं अस्तित्व प्रकाशात आल्यानंतर, याला ‘एलिफंटा’ या नावानंही ओळखलं जातं. ‘युनेस्को’नं जागतिक वारसा म्हणून घोषित केलेल्या या बेटाची ओळख आजवर प्रामुख्याने त्याच्या अद्भुत लेण्यांमुळे होती. पण गेल्या आठ महिन्यांत या बेटावर झालेल्या उत्खननातून एक नवं सत्य समोर आलं आहे. घारापुरी हा केवळ कलात्मक आणि सांस्कृतिक वारसाच नव्हे, तर दीड हजार वर्षांपूर्वीचं एक भरभराटीचं आंतरराष्ट्रीय व्यापारी बंदर होतं. दरम्यान या उत्खननातून कोण-कोणते पुरावे समोर आले आहेत त्याची सविस्तर माहिती जाणून घेऊयात…

काय आहे ही नवीन शोधमोहीम?

Gharapuri Bandar: ASI आणि डेक्कन कॉलेजची संयुक्त मोहीम. नोव्हेंबर २०२५ ते जून २०२६ दरम्यान घारापुरीच्या ‘मोराबंदर’ भागात विस्तृत उत्खनन करण्यात आले. या संशोधनामुळे घारापुरीचा इतिहास थेट तिसऱ्या-चौथ्या शतकापर्यंत मागे गेला आहे.

खाऱ्या समुद्रात गोड्या पाण्याचा अद्भूत स्रोत!

टेकडीच्या उतारावर घडवलेला एक आखीव-रेखीव, अनेक पायऱ्यांचा खोल पाणवठा सापडला आहे. यासाठी वापरलेले दगड आणि विटा बेटाबाहेरून मागवण्यात आल्या होत्या. यावरून इथे येणाऱ्या प्रवाशांची मोठी संख्या आणि व्यापाराचे स्केल लक्षात येते.

आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचे पुरावे

Gharapuri Bandar: उत्खननात रोजच्या वापराच्या भांड्यांसोबतच पश्चिम आशिया, ओमान आणि इराणमधून आलेली विशेष मातीची भांडी (टॉरपीडो जार्स) सापडली आहेत. म्हणजेच १५०० वर्षांपूर्वी हे एक भरभराटीचे आंतरराष्ट्रीय बंदर होते.

महाकाय साठवणुकीची भांडी

एक महाकाय वडाच्या झाडाच्या मुळांमध्ये अडकलेली साठवणुकीची मोठी भांडी इथे सापडली आहेत. एएसआयच्या तज्ज्ञांनी त्यांचे तुकडे अत्यंत कष्टाने पुन्हा जोडून हा इतिहास जिवंत केला आहे.

इतिहासाची सुवर्णपाने उलगडणारी नाणी

Gharapuri Bandar: उत्खननात तब्बल ७० नाणी सापडली आहेत. यात ‘कार्दमक क्षत्रप’ घराण्याचा राजा रुद्रसेन दुसरा (३ रे-४ थे शतक) आणि इराणच्या ‘ससेनिअन’ राजांचे चित्र व झोरोस्ट्रियन धर्माचा पवित्र अग्नी कोरलेली नाणी समाविष्ट आहेत, जे थेट विदेशी संबंधांचा पुरावा आहे.

आजवर आपण घारापुरीला फक्त ६ व्या ते ८ व्या शतकातील लेण्यांमुळे ओळखत होतो. पण या नव्या शोधामुळे स्पष्ट झाले आहे की, लेण्या कोरण्यापूर्वी शेकडो वर्षे इथे एक प्रगत संस्कृती, मानवी वस्ती आणि जागतिक व्यापार केंद्र अस्तित्वात होते.