EPF म्हणजे काय? नोकरदार वर्गातील ५ मोठे गैरसमज आणि त्याचे सत्य!

नोकरी करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीच्या पगारातून दरमहा एक ठराविक रक्कम कट होते आणि ती एका विशिष्ट खात्यात जमा होते, त्याला आपण EPF (Employees Provident Fund) म्हणजेच कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी म्हणतो. अनेक जण या कपातीकडे पगार कमी करणारी गोष्ट म्हणून पाहतात, तर काही जण याला फक्त एक सरकारी नियम समजून दुर्लक्ष करतात. पण तुम्हाला माहित आहे का? EPF हा केवळ तुमच्या पगारातून कापला जाणारा एक आकडा नाही, तर ते तुमच्या सुरक्षित भविष्याचं आणि सेवानिवृत्तीचं (retirement) सर्वात मोठं हत्यार आहे. पण आजही नोकरदार वर्गामध्ये EPF बद्दल अर्धवट माहिती आणि अनेक गैरसमज आहेत. आज आपण या लेखात EPF म्हणजे काय? आणि नोकरदार वर्गामध्ये याबद्दल असणारे ५ मोठे गैरसमज कोणते आहेत? अगदी सोप्या भाषेत समजून घेणार आहोत.

EPF विषयी थोडक्यात माहिती

EPF ही भारत सरकारद्वारे चालवली जाणारी एक अत्यंत सुरक्षित आणि खात्रीशीर बचत योजना आहे. ‘कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटना’ (EPFO) याद्वारे या संपूर्ण निधीचे नियंत्रण केले जाते. नियम असा आहे की, ज्या कंपनीत २० पेक्षा जास्त कर्मचारी काम करतात, तिथे EPF कायदा लागू होतो. याचाच अर्थ तुमच्या मूळ पगाराच्या (Basic Salary + Dearness Allowance) १२% रक्कम दरमहा या फंडात जमा होते. त्याचबरोबर १२% रक्कम तुमची कंपनी (Employer) सुद्धा तुमच्या EPF खात्यात जमा करते. विशेष म्हणजे कंपनीच्या १२% पैकी ८.३३% रक्कम तुमच्या पेन्शन योजनेत (EPS) जाते आणि उर्वरित ३.६७% रक्कम EPF खात्यात जमा होते. सोप्या भाषेत सांगायचं तर, तुम्ही जेवढी बचत करता, तेवढीच बचत तुमची कंपनी तुमच्यासाठी करून देते आणि त्यावर सरकार दरवर्षी व्याज (Interest) सुद्धा देते. रिटायरमेंटच्या वेळी ही जमा झालेली मोठी रक्कम तुमच्या हातात मिळते. EPF बद्दल माहिती तर सर्वांना असते, पण अपुऱ्या माहितीमुळे कर्मचाऱ्यांमध्ये अनेक गैरसमज पसरलेले असतात. चला तर मग, या ५ मुख्य गैरसमजांमागचं सत्य जाणून घेऊया…

EPF बद्दलचे ५ मोठे गैरसमज!

१) ईपीएफ (EPF) आणि पीपीएफ (PPF) दोन्ही एकच आहेत?

कर्मचाऱ्यांमध्ये असलेला सर्वात मोठा गैरसमज म्हणजे EPF आणि PPF या दोन्ही एकच संज्ञा आहेत. अनेक जण या दोन्ही नावांमध्ये गल्लत करतात. पण या दोन्ही पूर्णपणे वेगवेगळ्या योजना आहेत. 

EPF (Employees Provident Fund): कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी हा फक्त नोकरदार व्यक्तींसाठीच असतो. यामध्ये कंपनीचा वाटा असतो आणि पगारामधूनच रक्कम कापली जाते.

PPF (Public Provident Fund): पब्लिक प्रोव्हिडंट फंड ही एक स्वतःच्या इच्छेने केलेली बचत योजना आहे. यामध्ये कोणताही सामान्य नागरिक, व्यावसायिक किंवा शेतकरी स्वतःचे खाते उघडून पैसे गुंतवू शकतो. यात कोणत्याही कंपनीचे योगदान नसते.

२) EPF साठी निवृत्तीचे वय ६० वर्षे आहे?

अनेक कर्मचाऱ्यांना वाटते की EPF मध्ये निवृत्तीचे वय ६० वर्षे आहे. पण हा एक गैरसमज आहे कारण नियमानुसार, अधिकृत निवृत्तीचे वय ५८ वर्षे आहे. ५८ वर्षांनंतर तुमची EPF मधील नवीन गुंतवणूक बंद होते, तुम्ही त्यानंतरही नोकरी सुरू ठेवली तरी ५८ हेच ‘कट-ऑफ’ वय मानले जाते. सर्वात महत्वाचे म्हणजे EPF मधील व्याजाचा कालावधी तुम्ही कोणत्या वयात नोकरी सोडता यावर अवलंबून असतो. जर तुम्ही वयाच्या ४५ व्या वर्षी नोकरी सोडली, तर तुम्हाला वयाच्या ५८ व्या वर्षापर्यंत व्याज मिळू शकते. जर ५७ व्या वर्षी नोकरी सोडली, तर ६० व्या वर्षापर्यंत व्याज मिळेल. थोडक्यात, तुम्ही जितक्या लवकर निवृत्त व्हाल, तितक्या जास्त काळासाठी (५८ वर्षांपर्यंत) तुम्हाला व्याज मिळू शकते. 

३) Retirement आधी EPF मधून पैसे काढता येत नाहीत?

EPF हा प्रामुख्याने रिटायरमेंटसाठी फंड गोळा करण्याचा मार्ग आहे, परंतु कठीण काळात किंवा महत्त्वाच्या गरजांसाठी तुम्ही रिटायरमेंट पूर्वीही पैसे काढू शकता. याला ‘पीएफ ॲडव्हान्स’ (PF Advance) किंवा अंशतः पैसे काढणे म्हणतात. उदा. स्वतःच्या किंवा कुटुंबातील सदस्यांच्या लग्नासाठी, घराच्या खरेदीसाठी किंवा बांधकामासाठी, गंभीर आजारपणाच्या उपचारासाठी, मुलांच्या उच्च शिक्षणासाठी, अचानक नोकरी गेल्यास (१ महिना बेरोजगार राहिल्यास ७५% पर्यंत रक्कम काढता येते). या सर्व कारणांच्या आधारे तुम्ही नोकरीत असतानाही पैसे काढू शकता. 

४) नोकरी बदलली की जुना EPF Fund बुडतो किंवा नवीन खाते काढावे लागते?

पूर्वी नोकरी बदलल्यावर PF चे पैसे ट्रान्सफर करणे खूप कठीण असायचे आणि प्रक्रिया पूर्ण करण्यासाठी बराच वेळ जायचा. पण आता सरकारने UAN (Universal Account Number) ची सोय केली आहे. तुम्ही आयुष्यात जितक्या कंपन्या बदलाल, तितक्या कंपन्यांसाठी तुमचा UAN नंबर एकच राहतो. नोकरी बदलली की फक्त नवीन कंपनीला तुमचा UAN नंबर द्यावा लागतो. तुमचा जुना PF नव्या खात्यात अगदी सहज ऑनलाईन ट्रान्सफर होतो. तुमचे पैसे कधीही बुडत नाहीत. 

५) EPF च्या पैशांच्या व्याजावर कोणताही TAX लागत नाही किंवा विमा, पेन्शन मिळत नाही?

हा गैरसमज आधी खरा होता, पण आता सरकारने नियमात बदल केला आहे. जर एखाद्या कर्मचाऱ्याचे EPF खात्यातील वार्षिक योगदान २.५ लाख रुपयांपेक्षा जास्त असेल, तर त्या २.५ लाखांच्या वर जमा होणाऱ्या रकमेवरील व्याजावर टॅक्स आकारला जातो. सर्वसामान्य कर्मचाऱ्यांसाठी ज्यांचा पगार मर्यादित आहे, त्यांना काळजी करण्याची गरज नाही. पण ज्यांचा पगार खूप जास्त आहे, त्यांनी या नियमाकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे.

तसेच ईपीएफ खात्यासोबत तुम्हाला दोन अत्यंत महत्त्वाचे फायदे मोफत मिळतात, ज्याबद्दल अनेकांना माहितीच नसते ते म्हणजे :

१. EDLI (कर्मचारी ठेव लिंक विमा योजना): पीएफ खाते असलेल्या प्रत्येक कर्मचाऱ्याचा ७ लाख रुपयांपर्यंतचा विमा (Life Insurance) मोफत उतरवला जातो. नोकरीत असताना कर्मचाऱ्याचा दुर्दैवी मृत्यू झाल्यास त्याच्या कुटुंबाला ही रक्कम मिळते.

२. EPS (कर्मचारी पेन्शन योजना): आधी सांगितल्याप्रमाणे, कंपनीच्या योगदानाचा एक भाग पेन्शन फंडात जातो. जर तुम्ही सलग १० वर्षे नोकरी पूर्ण केली, तर वयाच्या ५८ वर्षांनंतर तुम्हाला सरकारकडून दरमहा पेन्शन मिळण्यास सुरुवात होते.

EPF ही केवळ तुमच्या पगारातून होणारी कपात नाही, तर तो एका सुरक्षित भविष्याचा पाया आहे. चक्रवाढ व्याजाच्या (Compound Interest) ताकदीमुळे, नोकरीच्या सुरुवातीच्या काळापासून जमा झालेली छोटी छोटी रक्कम रिटायरमेंटपर्यंत करोडो रुपयांचा फंड बनू शकते.

त्यामुळे तुमच्या सॅलरी स्लिपमधील PF कपातीकडे पाहून नाराज होऊ नका. तुमचा UAN नंबर नेहमी ॲक्टिव्ह ठेवा, वेळोवेळी तुमचे PF पासबुक ऑनलाईन तपासा आणि विनाकारण किंवा छोट्या-मोठ्या खर्चासाठी पीएफ खात्यातून पैसे काढणे टाळा. जेणेकरून भविष्यात जेव्हा तुम्ही काम करणे थांबवाल, तेव्हा तुमचे पैशांचे झाड तुम्हाला सावली देण्यास तयार असेल. या लेखाच्या माध्यमातून तुमच्या मनातील शंका किंवा गैरसमज दूर झाले असतील तर आम्हाला कमेंटमध्ये नक्की कळवा!