सध्या एल अँड टी कंपनीचे अध्यक्ष एस. एन. सुब्रमण्यन यांच्या कामाच्या तासांबाबत केलेल्या विधानाने सध्या खूप चर्चा रंगली आहे. त्यांनी कर्मचाऱ्यांनी आठवड्यातून ९० तास काम करावं,असं म्हटलं आहे. तसेच, “रविवारीही कामावर या. तुम्ही घरी बसून काय करता? तुम्ही तुमच्या पत्नीकडे किती वेळ पाहू शकता? तुमची पत्नी तुमच्याकडे किती वेळ पाहू शकते? ऑफिसला जा आणि कामाला लागा,” असं वादग्रस्त विधान त्यांनी केलं . या वक्तव्यानंतर विविध क्षेत्रांतून, बॉलिवूडपासून राजकारण आणि खेळ जगतातील दिग्गजांनी, तसेच सोशल मीडियावर लोकांनी तीव्र प्रतिक्रिया व्यक्त केल्या आहेत.
याआधी इन्फोसिसचे सहसंस्थापक नारायण मूर्ती यांनीही तरुणांनी आठवड्यातून ७० तास काम केलं पाहिजे, असं विधान केलं होतं. आता सुब्रमण्यन यांच्या विधानाने पुन्हा एकदा कामाच्या तासांवर चर्चा सुरु झाली आहे.
या पार्श्वभूमीवर, आजच्या लेखात आपण प्रगत देशांतील वर्क कल्चरचा आढावा घेणार आहोत. जगभरात विविध देशांमध्ये कामाचे किती तास बंधनकारक असतात, वर्क-लाईफ बॅलन्स कसा सांभाळला जातो, किती तास अराम दिला जातो आणि तेथील कामगारांच्या हक्कांना कशी वागणूक दिली जाते, याचा सविस्तर आढावा घेणार आहोत.
वर्क-लाइफ बॅलन्स आणि जागतिक वर्क कल्चर
अर्जेंटिना
अर्जेंटिनामध्ये कामाचे तास कायदेशीररित्या ठरवले गेले आहेत. आठवड्याला कमीतकमी ४८ तास काम करण्याची परवानगी आहे. ओव्हरटाईम दररोज जास्तीत जास्त तीन तास आणि आठवड्यात ठराविक मर्यादेपर्यंत करता येतो. ओव्हरटाईमसाठी नियमित वेतनाच्या ५० % जास्त वेतन दिले जाते, तर सुट्टीच्या दिवशी काम करणाऱ्यांना १०० % अतिरिक्त वेतन मिळते.
दक्षिण कोरिया
दक्षिण कोरिया हा देश वर्क-लाइफ बॅलन्सकडे खूप लक्ष देतो. इथे सरकारने ठरवले आहे की एक व्यक्ती आठवड्यात फक्त ४० तास काम करेल. त्याचबरोबर ओव्हरटाईम काम करण्याचे काही नियम आहेत. ओव्हरटाईम कामाचे तास आठवड्यात जास्तीत जास्त ५२ तास असू शकतात. जर एखादी कंपनी कर्मचाऱ्याला यापेक्षा जास्त काम करायला सांगत असेल, तर त्या कंपनीवर कायदेशीर कारवाई केली जाते. ओव्हरटाईमसाठी कर्मचाऱ्यांना २००% अधिक वेतन दिले जाते. यामुळे कर्मचाऱ्यांना आपले वैयक्तिक आणि व्यावसायिक आयुष्य उत्तम प्रकारे समतोल राखता येते.
मेक्सिको
मेक्सिको या देशात सुद्धा कामाचे कायदेशीर तास निश्चित केले आहेत. प्रत्येक आठवड्यात एक व्यक्ती जास्तीत जास्त ४८ तास काम करू शकतो. या 48 तासांमध्ये आठवड्यातील कामाचे वेळेचे विभाजन केले जाते, म्हणजे दररोज किती तास काम करावे हे ठरवले जाते.
जर एक कर्मचारी त्याच्या नियमित कामाच्या वेळेपेक्षा अधिक वेळ काम करत असेल, तर त्याला ओव्हरटाईम मिळतो . मेक्सिकोमध्ये ओव्हरटाईमची मर्यादा आठवड्यात जास्तीत जास्त नऊ तास आहे. म्हणजे, नियमित 48 तासांनंतर एक कर्मचारी 9 तास अधिक काम करू शकतो.
आणि या ओव्हरटाईमसाठी त्याला त्याच्या नियमित वेतनाच्या तीन पट वेतन दिले जाते. उदा , कार्मचाऱ्याला प्रत्येक तासाला 100 रुपये मिळत असतील, तर ओव्हरटाईमच्या तासांसाठी त्याला 300 रुपये प्रति तास मिळतील.
जपान
जपान हा देश त्याच्या जलद प्रगतीसाठी प्रसिद्ध असला तरी, इथे कामगारांच्या हक्कांना विशेष प्राधान्य दिलं जातं. जपानमध्ये कामाचे तास वाढवण्याऐवजी कामाचा दर्जा सुधारण्यावर अधिक लक्ष केंद्रित केलं जातं. कामाच्या वेळा कर्मचाऱ्यांच्या सोयीनुसार असतात, आणि त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्याला देखील तितकंच महत्त्व दिलं जातं. हे देश कामाच्या बाबतीत अत्यंत लवचिक असतो आणि कामकाजाची वेळ यथासंभव कर्मचाऱ्यांच्या गरजेनुसार निश्चित केली जाते.
जपानमध्ये आठवड्यात ४० तास काम करण्याची मर्यादा आहे, ज्यामुळे कामाचा ताण आणि कामाच्या वेळेतील असमानता कमी केली जाते. ओव्हरटाईम कामासाठी काही अतिरिक्त फायदे देखील दिले जातात. सोमवारी ते शुक्रवार दरम्यान ओव्हरटाईम काम केल्यास २५ % अधिक वेतन मिळते. शनिवार, रविवार आणि सुट्टीच्या दिवशी ओव्हरटाईम काम केल्यास ३५ % अधिक वेतन दिलं जातं. यामुळे कर्मचारी नेहमी उत्साही आणि समाधानी असतात.
स्पेन
स्पेनमध्ये कामाचे नियम खूप स्पष्ट आणि ठरलेले आहेत. येथे एका आठवड्यात ४८ तासांपर्यंत काम करण्याची परवानगी आहे, ज्याचा अर्थ एक व्यक्ती आठवड्यात जास्तीत जास्त ६ दिवस काम करू शकते, प्रत्येक दिवशी ८ तास. परंतु, एका दिवसात जास्तीत जास्त ९ तास काम करण्याची मर्यादा आहे. यामुळे कामाच्या वेळांची योग्य अशी आखणी केली जाते, ज्यामुळे कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्याचे आणि कल्याणाचे संरक्षण होते.
अमेरिका आणि इंग्लंड
अमेरिका आणि इंग्लंड हे दोन्ही अत्यंत प्रगत देश आहेत, जिथे काम आणि जीवन यामध्ये समतोल साधण्याला खूप महत्त्व दिलं जातं. या देशांमध्ये वर्क-लाइफ बॅलन्ससाठी अनेक नियम आणि धोरणे तयार केलेली आहेत. एक अत्यंत महत्त्वाचा नियम म्हणजे, एका आठवड्यात ४० तासांपेक्षा जास्त काम करण्याची मर्यादा नाही. यामुळे, कर्मचारी आपल्या कामाशी संबंधित वेळेचा योग्य वापर करु शकतात, तसेच त्यांना वैयक्तिक जीवनासाठी पुरेसा वेळ मिळतो.
याशिवाय, ओव्हरटाईमसाठी विशेष धोरण आहे. जर कोणत्याही कर्मचार्याला त्यांच्या नियमित कामाच्या वेळापेक्षा अधिक काम करावं लागलं, तर त्यांना त्याच्या नियमित वेतनाच्या १.५ पट वेतन दिलं जातं. यामुळे कामाचा ताण कमी होतो आणि कर्मचारी अधिक उत्पन्न मिळवू शकतात. याचे मुख्य कारण म्हणजे कर्मचाऱ्यांच्या जीवनाच्या गुणवत्तेला प्राथमिकता देणे आणि त्यांच्या कष्टाची योग्य फेड करणे.
ब्राझील
ब्राझीलमध्ये कामाचे तास कायदेशीरदृष्ट्या ठरवले गेले आहेत. प्रत्येक कामगारासाठी आठवड्यातील कामाची जास्तीत जास्त मर्यादा ४४ तास असते. याचा अर्थ असा की, आठवड्यात कामाच्या ६ दिवसांत, दिवसाला अधिकतम ८ तास काम करता येईल.
त्याचबरोबर, जर कामगाराला ओव्हरटाईम (अतिरिक्त तास) काम करावयाचे असतील, तर त्याची मर्यादा प्रतिदिन दोन तास असते. यामध्ये, जर एखाद्या व्यक्तीने नियमित वेळेपेक्षा जास्त तास काम केले, तर त्यासाठी त्याला अतिरिक्त पैसे दिले जातात.
भारत
भारतामध्ये वर्क-लाइफ बॅलन्स प्रगत देशांच्या तुलनेत अजूनही मागे आहे.सामान्यपणे, कामाची वेळ सकाळी ९ वाजता सुरू होऊन संध्याकाळी ६ वाजेपर्यंत चालते, ज्यामुळे आठवड्यात साधारणपणे अंदाजे ४६.७ तास काम होते . काही नोकऱ्यांमध्ये या तासांची मर्यादा अधिक असू शकते, विशेषत: ज्या नोकऱ्यांमध्ये उच्च कार्यदबाव आहे.
सुटीची संख्या देखील कमी आहे. भारतातील बहुतेक कंपन्यांमध्ये शनिवार आणि रविवार सुटी असते , पण काही ठिकाणी कामाच्या आवश्यकतेनुसार सुट्टीत बदल होत असतात. साधारणपणे, भारतीय कर्मचार्यांना १२ ते १६ सार्वजनिक सुट्ट्या मिळतात, आणि ही संख्या राज्यानुसार बदलते. काही राज्यांमध्ये सुट्ट्यांची संख्या अधिक किंवा कमी असू शकते.
थोडक्यात सांगायचं तर, कामाचे जास्त तास म्हणजे यश मिळवण्याचे कारण नाही, तर कामाची गुणवत्ता महत्त्वाची आहे. कर्मचारी तणावमुक्त आणि समाधानी असतील, तरच उत्पादकता वाढते.