Startup: आजकालच्या तरुणाईमध्ये स्टार्टअप्स सुरु करायचा विचार खूप कॉमन झालाय. सध्या भारतात आणि जगभरात स्टार्टअप्सची (Startups) एक मोठी लाट आली आहे. पण तुम्हाला माहित आहे का? एका आकडेवारीनुसार, सुरू होणाऱ्या एकूण स्टार्टअप्सपैकी तब्बल ९०% स्टार्टअप्स पहिल्या ५ वर्षांतच बंद पडतात.
ऐकून धक्का बसला असेल पण सध्याच्या परिस्थितीत स्टार्टअप्सचे हेच भयाण वास्तव आहे. आता तुमच्या मनात प्रश्न निर्माण झाले असतील की, कोट्यवधी रुपयांचं फंडिंग मिळवूनही किंवा अत्यंत हुशार डोकी एकत्र येऊनही बिझनेस अपयशी का ठरतात? जर तुम्ही स्वतःचा स्टार्टअप्स सुरू करण्याचा विचार करत असाल, किंवा तुमचा बिझनेस वाढवू इच्छित असाल, तर हा लेख तुमच्यासाठी गेम-चेंजर ठरू शकतो. आज आपण स्टार्टअप्स अपयशी होण्याची प्रमुख कारणे आणि त्यावर कशी मात करावी, हे अत्यंत सोप्या भाषेत समजून घेणार आहोत.
स्टार्टअप अपयशी होण्याची प्रमुख कारणे
बिझनेस अपयशी होण्यामागे केवळ नशीब कारणीभूत नसते, तर त्यामागे काही ठराविक चुकाही असतात ज्याकडे आपण सर्रासपणे दुर्लक्ष करतो.
१. मार्केटमध्ये मागणी नसणे (No Market Need)
अनेकजण मार्केटचा सर्व्हे न करता आयडिया चांगली आहे म्हणून स्टार्टअप्स सुरु करण्याचा विचार करतात आणि हेच स्टार्टअप बुडण्याचं सर्वात मोठं कारण आहे. अनेकदा संस्थापकाला (Founder) स्वतःची आयडिया खूप भारी वाटते. पण मला ही गोष्ट आवडते आणि मार्केटला या गोष्टीची गरज आहे यात खूप मोठा फरक असतो. जर तुम्ही बनवत असलेल्या प्रॉडक्ट किंवा सर्व्हिसची ग्राहकांना गरजच नसेल, तर ते खरेदी कोण करणार? त्यामुळे सुरुवातीला मार्केटमध्ये ग्राहकांची डिमांड कोणत्या गोष्टीला आहे याचा अभ्यास करा.
२.पैशांचे चुकीचे नियोजन (Running Out of Cash)
बिझनेसमध्ये ‘कॅश फ्लो’ (Cash Flow) हा रक्त्तासारखा असतो. जोपर्यंत पैसा खेळता आहे, तोपर्यंत बिझनेस जिवंत राहतो. अनेक स्टार्टअप्स सुरुवातीला मिळालेला पैसा ऑफिसच्या सजावटीवर, गरजेपेक्षा जास्त कर्मचारी भरती करण्यावर आणि नको तिथे मार्केटिंगवर उडवतात. परिणामी, जेव्हा खरोखर पैशांची गरज असते, तेव्हा खिसा रिकामा होतो आणि स्टार्टअप्स डबघाईला येतात.
३. अयोग्य टीम (The Wrong Team)
कोणत्याही बिझनेसचे साम्राज्य फक्त एका व्यक्तीवर टिकून राहू शकत नाही. त्यामुळे स्टार्टअपसाठी योग्य मानसिकतेची टीम लागते. जर टीममधील लोकांचे विचार जुळत नसतील, प्रत्येकाची दिशा वेगळी असेल किंवा त्यांच्यात आवश्यक कौशल्यांची (Skills) कमतरता असेल, तर तो स्टार्टअप पत्त्यांच्या बंगल्यासारखा कोसळतो.
४. ग्राहकांकडे दुर्लक्ष आणि मार्केटिंगचा अभाव
तुमचे प्रॉडक्ट जगातील सर्वोत्तम असेल, पण जर ते ग्राहकांपर्यंत पोहोचवताच आले नाही, तर त्याचा काहीच उपयोग होत नाही. अनेक स्टार्टअप्स मार्केटिंगला हलक्यात घेतात. तसेच, सुरुवातीच्या काळात ग्राहकांचा फीडबॅक न घेणे ही देखील मोठी चूक ठरते. यामुळे तुमचा बिझनेस लिमिटेड ग्राहकांपुरता मर्यादित राहतो.
५.वेळेचे चुकीचे गणित (Bad Timing)
तुम्ही मार्केटमध्ये कधी उतरताय याला खूप महत्त्व आहे. जर तुम्ही खूप आधी किंवा खूप उशिरा प्रॉडक्ट लाँच केले, तर अपयश नक्की असते. उदा. कोरोना काळाच्या आधी ऑनलाईन मिटिंग ॲप्सना इतकी मागणी नव्हती, पण योग्य वेळी म्हणजेच लॉकडाऊनमध्ये झूम Zoom ॲप अत्यंत यशस्वी ठरले.
स्टार्टअप्स अपयशी ठरू नये म्हणून काय करावं?
सुरुवातीला आपण स्टार्टअप्स अपयशी होतात याची थोडक्यात माहिती घेतली. मात्र आता स्टार्टअप्स फेल होऊ नये म्हणून कोणत्या उपाय योजना राबविल्या पाहिजेत यावर प्रकाश टाकूयात. कोणत्याही बिझनेसमध्ये आव्हाने तर येणारच, पण योग्य रणनीती आखली तर या आव्हानांवर सहज मात करता येते. खालील उपाय तुम्हाला नक्कीच मदत करतील.
१. MVP मॉडेलचा वापर करा (Minimum Viable Product)
सुरुवातीला अतिउत्साहात थेट मोठे प्रॉडक्ट बनवून मार्केटमध्ये उतरवण्याऐवजी आधी त्याचे एक छोटे किंवा कमी खर्चातील मॉडेल (MVP) बनवा. ते काही ठराविक ग्राहकांना वापरायाला द्या. त्यांचा फीडबॅक घ्या. ग्राहकांना ते आवडले किंवा त्याची मार्केटमध्ये डिमांड असेल तरच त्यावर मोठा खर्च करा. यामुळे तुमचे पैसे आणि वेळ दोन्ही वाचेल.
२.आर्थिक शिस्त पाळा (Financial Discipline)
बिझनेसमधून येणारा प्रत्येक रुपया आणि जाणारा प्रत्येक रुपया याचा चोख हिशोब ठेवा. अनावश्यक खर्च पूर्णपणे टाळा. कमीत कमी खर्चात जास्तीत जास्त काम कसे होईल (Bootstrapping) यावर लक्ष द्या. निदान पुढील ६ ते १२ महिने बिझनेस विनाअडथळा चालेल इतका बॅकअप फंड तुमच्याकडे असायलाच हवा.
३. अष्टपैलू आणि एकनिष्ठ टीम बनवा
कोणताही स्टार्टअप्स सुरु करताना सगळ्यात महत्वाचा मुद्दा येतो तो म्हणजे योग्य टीम असणे. कारण सुरुवातीला तुम्हाला अशा लोकांची गरज असते जे एकाच वेळी अनेक कामे सांभाळू शकतात. टीम निवडताना केवळ त्यांची पदवी न बघता, त्यांची काम करण्याची जिद्द आणि मानसिकता (Mindset) पहा. आणि हो टीममधील संवाद हा नेहमी पारदर्शक असला पाहिजे. जेणेकरून टीम बॉन्डींग वाढेल आणि संवाद स्पष्ट राहील.
४. ग्राहकाला केंद्रस्थानी ठेवा (Customer-Centric Approach)
एक गोष्ट नेहमी लक्षात ठेवा. तुमचा बिझनेस ग्राहकांमुळे चालतो, तुमच्या आयडियामुळे नाही. ग्राहकांच्या गरजा काय आहेत, त्यांच्या अडचणी कोणत्या आहेत, हे समजून घ्या. त्यांच्या तक्रारींचे निवारण लवकरात लवकर करा. कारण ग्राहक खूश असेल तरच तो स्वतःहून तुमच्या बिझनेसची ‘माऊथ पब्लिसिटी’ करेल.
५. बदल स्वीकारण्याची तयारी ठेवा (Pivot)
Startup: बिझनेसमध्ये परिस्थितीनुसार बदल करावे लागतात. जर तुमची मूळ आयडिया काम करत नसेल, तर त्यात बदल करायला घाबरू नका. इन्स्टाग्राम हे सुरुवातीला केवळ एक चेक-इन ॲप होते, पण फोटो शेअरिंगची क्रेझ पाहून त्यांनी आपला ट्रॅक बदलला आणि आज ते कुठे आहे हे आपण पाहतोच आहोत. त्यामुळे स्वतःच्या बिझनेसमध्येही वेळोवेळी अपडेट करणे गरजेचे आहे.
मित्रांनो, स्टार्टअप सुरू करणे म्हणजे ‘रोलर कोस्टर राईड’ सारखे आहे. यात चढ-उतार येणारच. अपयश येणे म्हणजे सर्वकाही संपणे नव्हे, तर कोणती गोष्ट काम करत नाहीये हे शिकण्याची ती एक संधी असते. थोडक्यात सांगायचे तर जर तुमची आयडिया मजबूत असेल, टीम प्रामाणिक असेल, आर्थिक नियोजन चोख असेल आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे ग्राहकांच्या समस्येचे तुम्ही निवारण करत असाल, तर जगातील कोणतीही ताकद तुमचा स्टार्टअप यशस्वी होण्यापासून रोखू शकत नाही.
तर मग, तुमची आयडिया घेऊन मार्केटमध्ये उतरायला तुम्ही तयार आहात का? लक्षात ठेवा, रिस्क घेतल्याशिवाय इतिहास घडत नाही! हा लेख तुम्हाला कसा वाटला कमेंटमध्ये नक्की सांगा!
आणखी वाचा