मेरे प्यारे देशवासियों… म्हणत भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पुन्हा एकदा भारतीयांना धक्का दिला आहे. यावेळी नरेंद्र मोदींनी वर्षभर सोनं न खरेदी करण्याचे आवाहन केले आहे. सध्या देशात महागाईचा भडका उडाला आहे. सर्वत्र पेट्रोल, डिझेल, सोने-चांदी आणि जीवनावश्यक वस्तूंच्या किंमतीत वाढ झालेली दिसून येत आहे. वाढत्या आंतरराष्ट्रीय तणावामुळे भारताच्या परकीय चलनाचा साठा (Foreign Exchange Reserves) आणि रुपयावर प्रचंड ताण पडत आहे.
त्यामुळे पंतप्रधानांनी देशहितासाठी नागरिकांना कच्चे तेल, परदेशी प्रवास आणि प्रामुख्याने सोन्याची खरेदी पुढील एक वर्षासाठी पुढे ढकलण्याची किंवा ती पूर्णपणे थांबवण्याची विनंती केली आहे. पण नरेंद्र मोदींनी केलेल्या विधानामागे नक्की काय स्ट्रॅटेजी आहे? कारण भारतात लग्नकार्यापासून ते सणांपर्यंत सोन्याला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. अशा परिस्थितीत, जर संपूर्ण देशाने पंतप्रधानांच्या या आवाहनाला प्रतिसाद दिला आणि खरोखरच पुढील एक वर्ष भारतात कुणीही सोन्याची खरेदी केली नाही, तर देशाच्या आणि जगाच्या अर्थव्यवस्थेवर याचे काय परिणाम दिसतील? याबद्दल सविस्तर माहिती आपण या लेखाच्या माध्यमातून जाणून घेऊयात….
१) भारतात दरवर्षी सोन्यात होणारी गुंतवणूक
भारतात सोने हे केवळ धातू नसून परंपरा आणि सुरक्षिततेचे प्रतीक मानले जाते. समोर आलेल्या आकडेवारीनुसार, भारतीयांची वर्षभराची एकूण सोन्याची मागणी साधारणपणे ६०० ते ८०० टनांच्या दरम्यान असते. २०२५ मध्ये भारताची एकूण सोन्याची मागणी सुमारे ७१०.९ टन होती. यामध्ये सर्वात मोठा वाटा दागिन्यांच्या खरेदीचा असतो, त्यानंतर गोल्ड बार, नाणी आणि ETF मधील गुंतवणूकही झपाट्याने वाढत आहे. २०२६ च्या पहिल्या तिमाहीत भारताची सोन्याची मागणी १५१ टन होती, ज्यामध्ये गुंतवणुकीचा हिस्सा दागिन्यांपेक्षा अधिक होता. मात्र भारतात सोन्याचे उत्पादन खूप कमी प्रमाणात होते, भारत आपल्या गरजेपैकी बहुतांश सोने परदेशातून आयात करतो. त्यामुळे जेव्हा सोन्याची आयात वाढते, तेव्हा देशातून मोठ्या प्रमाणात परकीय चलन बाहेर जाते. २०२५-२६ च्या ताज्या आकडेवारीनुसार, भारताचे सोन्याचे आयात बिल (Gold Import Bill) ७२ अब्ज डॉलर्स म्हणजेच जवळपास ६ लाख कोटी रुपये वर पोहोचले होते. या सर्व गोष्टींचा विचार करता पुढील एक वर्ष एकही ग्रॅम सोनं आयात झालं नाही, तर हेच ६ लाख कोटी रुपये थेट देशाच्या तिजोरीत वाचतील. भारताची व्यापारी तूट (Trade Deficit) जी सध्या ३३३ अब्ज डॉलर्सवर आहे, ती एका फटक्यात कमी होईल.
२) भारतीय चलनातील रुपया मजबूत होईल
आपण जेव्हा परदेशातून सोने खरेदी करतो, तेव्हा आपल्याला पेमेंट अमेरिकन डॉलरमध्ये करावे लागते. यामुळे डॉलरची मागणी वाढते परंतु रुपया कमकुवत होतो. मात्र पंतप्रधानांनी केलेल्या आवाहनामुळे पुढील एक वर्ष डॉलरची मागणी कमालीची घटेल. परिणामी, आंतरराष्ट्रीय बाजारात भारतीय रुपया मजबूत होईल. रुपया मजबूत झाल्यामुळे देशात आयात होणारे कच्चे तेल (Crude Oil), गॅस आणि इलेक्ट्रॉनिक वस्तू स्वस्त होतील, ज्यामुळे देशांतर्गत महागाई मोठ्या प्रमाणावर आटोक्यात येईल.
३) जागतिक सुवर्ण बाजारात मंदी येईल
यातील सर्वात महत्वाचा तिसरा मुद्दा म्हणजे भारत हा जगातील सोन्याचा दुसरा सर्वात मोठा ग्राहक आहे. जगातील एकूण सोन्याच्या मागणीपैकी एक मोठा हिस्सा एकटा भारत खरेदी करतो. पण जर भारताने पुढील एक वर्षासाठी खरेदी झिरो केली, तर लंडन आणि न्यूयॉर्कच्या सुवर्ण बाजारात (Global Gold Market) मागणी कमी होईल आणि जागतिक स्तरावर सोन्याचे भाव कमालीचे कोसळतील, कारण जगातील सर्वात मोठ्या गिऱ्हाइकाने बाजाराकडे पाठ फिरवलेली असेल.
४) Dead Investment
घराच्या कपाटात किंवा बँकेच्या लॉकरमध्ये सुरक्षित ठेवलेल्या सोन्याला अर्थशास्त्रात Dead Investment मानले जाते. कारण तो पैसा बाजारात फिरत नाही. त्यामुळे त्या पैशांची गुंतवणूक सोन्यात करण्यापेक्षा शेअर मार्केट आणि म्युच्युअल फंडमधे केल्यास भारतीय कंपन्यांना जागतिक स्तरावर मोठे होण्यासाठी भांडवल मिळेल. तसेच नागरिकांनी आपले पैसे बँकेत मुदत ठेवी (Fixed Deposits) म्हणून ठेवले तर बँकिंग सेक्टर मजबूत होईल. बँकांकडे पैसा वाढेल यामुळे देशातील पायाभूत सुविधा (Infrastructures), रस्ते, हायवेज आणि स्टार्टअप्सना स्वस्त दरात कर्ज देऊ शकतील. म्हणजेच, तुमच्या कपाटात अडकणारा पैसा देशाच्या प्रगतीचे चाक वेगाने फिरवण्यास मदत होईल.
५) ज्वेलरी क्षेत्रावर तात्पुरते संकट आणि बेरोजगारी
भारतात एका वर्षात लाखो लग्न पार पडतात, जिथे सोन्याचे दागिने अनिवार्य मानले जातात. परंतु पंतप्रधानांच्या आवाहनामुळे १ वर्ष भारतीय लग्नसंस्कृतीत बदल दिसू दिसेल. लोक प्रत्यक्ष सोन्याऐवजी चांदी (Silver), हिरे (Diamonds), किंवा प्लॅटिनमच्या दागिन्यांकडे वळतील. यामुळे चांदी आणि हिऱ्यांच्या बाजारात अचानक तेजी येईल. तसेच, कृत्रिम किंवा इमिटेशन ज्वेलरीचा (Fashion Jewellery) ट्रेंड प्रचंड वाढेल. मात्र या आवाहनाचा एक नकारात्मक फॅक्ट असा असेल की, भारतातील सुवर्ण व्यवसाय पूर्णपणे ठप्प होईल. देशात लाखो कारागीर, सुवर्णकार आणि सराफा व्यावसायिक आहेत, ज्यांचे घर या व्यवसायावर चालते. त्यामुळे पुढील एक वर्ष खरेदी बंद राहिल्याने या क्षेत्रात तात्पुरती बेरोजगारी निर्माण होऊ शकते, जी सरकारसाठी चिंतेची बाब ठरेल.
६) डिजिटल गोल्डचा पर्याय!
सरकारचा उद्देश नागरिकांना गुंतवणुकीपासून रोखणे नाही तर देशाचा पैसा परदेशात जाण्यापासून रोखणे हा आहे. म्हणूनच, या काळात नागरिक Gold ETF म्हणजेच डिजिटल गोल्डचा पर्याय निवडू शकतात. यामध्ये तुम्हाला प्रत्यक्ष हातात सोनं मिळत नाही, पण सोन्याच्या वाढत्या किमतीचा पूर्ण फायदा मिळतो आणि वरून सरकार २.५% व्याजही देते. यामुळे देशाचा डॉलरही वाचेल आणि नागरिकांची गुंतवणूकही सुरक्षित राहील.
थोडक्यात सांगायचे तर, या निर्णयामुळे देशाचे परकीय चलन वाचेल आणि रुपया मजबूत होईल हा मोठा फायदा असला, तरी ज्वेलरी क्षेत्रातील प्रचंड बेरोजगारी, बाजारपेठेतील मंदी आणि सांस्कृतिक परंपरांना बसणारा फटका हा तोटा खूप मोठा असेल.
तुम्हाला काय वाटते? देशाच्या अर्थव्यवस्थेला बळ देण्यासाठी तुम्ही पंतप्रधानांच्या या आवाहनाचा स्वीकार करून १ वर्ष सोन्याची खरेदी थांबवणार का? तुमची प्रतिक्रिया कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा!
आणखी वाचा :