चिप्स खाणे म्हणजे एक आनंददायी अनुभव. बाजारात विविध कंपन्यांचे चिप्स उपलब्ध असले तरी, बालाजी वेफर्सने आपले एक खास स्थान बनवले आहे. या कंपनीच्या वेफर्सची चव आणि विविध फ्लेवर्स अनेकांच्या आवडत्या आहेत. फक्त पाच रुपयांच्या सुरुवातीच्या किमतीमुळे बालाजी हा एक लोकप्रिय ब्रँड बनला आहे.
परंतु या प्रसिद्ध ब्रँडच्या मागे कोणती व्यक्ती आहे? ती आहे एक प्रेरणादायी व्यक्तिमत्व चंदूभाई विराणी. एक साधा गुजराती व्यापारी, आपल्या जीवनात अनेक आव्हानांना सामोरे जात त्यांनी प्रचंड मेहनतीने व्यवसाय सुरु केला. त्यांच्या संघर्षाची, मेहनतीची आणि आत्मविश्वासाची कहाणी आपल्याला शिकवते की, कठोर परिश्रम आणि निश्चय असला की, कोणतीही गोष्ट साधता येऊ शकते,आजच्या या लेखात आपण चंदूभाई विराणींच्या जीवनावर एक नजर टाकूया.
संघर्षातून व्यवसायाची सुरुवात
चंदूभाई विराणी यांचा जन्म ३१ जानेवारी १९५७ रोजी गुजरातच्या जामनगरमधील एका शेतकरी कुटुंबात झाला. शेतकरी कुटुंबातील असल्याने त्यांना लहानपणापासूनच कष्ट करण्याची सवय होती, मात्र शिक्षणाच्या संधी कमी मिळाल्या. फक्त दहावीपर्यंत शिक्षण झालेल्या चंदूभाईंच्या जीवनात अनेक अडचणी आल्या. घरची शेती असली तरी, १९७२ साली आलेल्या प्रचंड दुष्काळामुळे त्यांचे कुटुंब आर्थिक संकटात सापडले.
या कठीण परिस्थितीतून बाहेर पडण्यासाठी १९७४ साली चंदूभाईंनी जामनगर सोडले आणि राजकोटमध्ये नवीन जीवनाची सुरुवात केली. तिथे त्यांनी शेतमाल विक्रीचा व्यवसाय सुरू केला, मात्र त्यात त्यांना यश मिळाले नाही. संघर्ष सुरूच राहिला, पण त्यांनी हार मानली नाही. काही काळ कामाच्या शोधात धडपड केल्यानंतर त्यांना अखेर आपल्या भावासोबत ॲस्ट्रॉन सिनेमा कॅन्टीनमध्ये काम मिळाले, जिथे त्यांचा पगार फक्त ९० रुपये महिना होता.
सुरुवातीचा संघर्ष: सिनेमाच्या कॅन्टीनमध्ये केलं काम
चंदूभाई विरानी यांची कहाणी त्यांच्या मेघजीभाई आणि भिखूभाई या दोन भावांसोबत, नव्याने उद्योग सुरू करण्यासाठी वडिलांकडून मिळालेल्या २० हजार रुपयांपासून सुरू होते. त्यांनी राजकोटमध्ये कृषी उत्पादनं आणि उपकरणांचा व्यवसाय सुरू केला, मात्र यश मिळालं नाही आणि त्यांनी आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागला.
या कठीण काळात, चंदूभाईंनी उदरनिववाहासाठी सिनेमाच्या कॅन्टीनमध्ये काम केलं, पोस्टर चिकटवण्यापासून तुटलेल्या सिट्स दुरुस्त करण्यापर्यंत छोटी-मोठी कामं केली. मात्र एवढ्यावर कुटुंबाचा उदरनिर्वाह भागत नव्हता,भाडं न भरल्यामुळे त्यांना घर सोडावं लागलं, परंतु त्यांची मेहनत कामी आली आणि त्यांच्या प्रामाणिक कामाची दखल घेऊन त्यांना कॅन्टीनमध्ये १ हजार रुपयांचं कंत्राट मिळालं.
थिएटरमध्ये वेफर्सची मागणी पाहून, चंदूभाईंनी या संधीचा फायदा घेतला. त्यांनी १०,००० रुपयांच्या तुटपुंज्या भांडवलात त्यांच्या अंगणात एक तात्पुरती शेड उभारून चिप्स तयार करण्याचे प्रयोग सुरू केले. त्यांच्या घरगुती वेफर्सना थिएटरमधील प्रेक्षकांकडून चांगला प्रतिसाद मिळू लागला, आणि हळूहळू बाहेरही मागणी वाढली. या यशामुळे प्रेरित होऊन, त्यांनी व्यवसाय वाढवण्यासाठी बँकेकडून दीड लाख रुपयांचं कर्ज घेतलं आणि १९८२ मध्ये पहिला बटाटा वेफर्स कारखाना उभारला.
बालाजी वेफर्स: यशस्वी ब्रॅण्डची निर्मिती
१९९२ मध्ये चंदूभाई विरानी यांनी ‘बालाजी वेफर्स प्रायव्हेट लिमिटेड’ या कंपनीची स्थापना केली, जी त्यावेळी एक छोटी व्यवसायिक कल्पना होती. सुरुवातीला त्यांचं उद्दिष्ट फक्त स्थानिक पातळीवर वेफर्स तयार करून विकण्याचं होतं, परंतु उत्तम दर्जा आणि परवडणाऱ्या किंमतीमुळे कंपनीचं उत्पादन हळूहळू वाढू लागलं. चव, गुणवत्ता आणि विविधता या गोष्टींमुळे ‘बालाजी वेफर्स’ लवकरच गुजरातमध्ये लोकप्रिय झाला. या चवीने आणि दर्जाने कंपनीला प्रचंड यश मिळालं, आणि बाजारात तिची मागणी सतत वाढत राहिली.
२००६ पर्यंत बालाजी वेफर्सने गुजरातच्या वेफर्स मार्केटमध्ये ९०% हिस्सेदारी मिळवली. हा आकडा फक्त एकट्या गुजरातपुरता मर्यादित नसून, इतर राज्यांमध्येही या ब्रँडची लोकप्रियता प्रचंड होती. बालाजी वेफर्सने आपल्या उत्पादनात सातत्य राखून उत्कृष्ट दर्जा आणि लोकांच्या खिशाला परवडणारी किंमत ठेवली. पाच रुपयांना मिळणाऱ्या या वेफर्सने सर्वसामान्यांच्या रोजच्या आहारात स्थान मिळवलं.
हेच कारण आहे की, कंपनीच्या उत्पादनाचा विस्तार झाला आणि अलीकडच्या काळात तर दररोज जवळपास ६.५ दशलक्ष किलोग्रॅम बटाटा वेफर्स आणि १० दशलक्ष किलोग्रॅम नमकीन तयार केलं जातं असा दावा कंपनीने केला आहे.
बालाजी वेफर्सचा हा यशस्वी प्रवास केवळ उत्पादन क्षमतेमुळे नव्हे, तर गुणवत्तेमुळेही घडला आहे. आज ही कंपनी भारतातील प्रमुख स्नॅक्स उत्पादकांपैकी एक बनली आहे. चंदूभाई विरानी यांच्या मेहनतीने आणि त्यांच्यातील दूरदृष्टीने त्यांनी हे सिद्ध केलं आहे की कोणतीही अडचण यशाच्या मार्गात अडथळा बनू शकत नाही. त्यांच्या व्यवसायाने हे दाखवून दिलं की योग्य वेळेत घेतलेले निर्णय आणि जिद्दीने केलेलं काम कधीच वाया जात नाही.
सामाजिक योगदान आणि महिला सक्षमीकरण
कंपनीची एक खास गोष्ट म्हणजे तिथे काम करणारे सुमारे पाच हजार कर्मचारी, ज्यांपैकी ५०% महिला आहेत. यामुळे कंपनीने फक्त आपलं आर्थिक विस्तार साधला नाही, तर महिलांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देऊन त्यांच्या सशक्तीकरणातही मोठं योगदान दिलं आहे. महिला सशक्तीकरणाच्या दृष्टीने हे एक आदर्श उदाहरण आहे. शिवाय, बालाजी वेफर्सने समाजाच्या दुर्बल घटकांसाठी विविध सामाजिक प्रकल्प राबवले आहेत. शिक्षण, आरोग्य आणि महिला सशक्तीकरण या प्रकल्पांवर विशेष लक्ष दिलं जातं, ज्यामुळे कंपनीचा सामाजिक दृष्टिकोनही अडोरेखित होतो.
संघर्ष, मेहनत आणि जिद्दीने उभारलेलं साम्राज्य
चंदूभाईंनी घेतलेली मेहनत आणि त्यांनी केलेल्या संघर्षाचं यश आज आपण बालाजी वेफर्सच्या रूपाने पाहत आहोत. प्रत्येक यशस्वी माणसाच्या मागे एक संघर्षाची गोष्ट असते. आयुष्यात कितीही अडचणी आल्या तरी, त्यांच्यावर मात करून पुढे जाणं हेच यशाचं खरं रहस्य आहे. परिस्थिती आपल्यावर अवलंबून नसते, पण आपण त्या परिस्थितीशी कसं लढतो, हेच महत्त्वाचं असतं.
चंदूभाई विराणी यांच्या आयुष्यातील संघर्ष अनेकांना प्रेरणा देणारा आहे. शून्यातून सुरुवात करून त्यांनी पाच हजार कोटी रुपयांचं साम्राज्य उभारलं. व्यवसायात येणाऱ्या अडचणींना त्यांनी कधीच हार मानली नाही, तर त्या अडचणींवर मात करत आपला व्यवसाय उभा केला. त्यांची जिद्द आणि मेहनत यामुळेच बालाजी वेफर्स हा आज भारतातील आघाडीचा फूड ब्रॅण्ड आहे.एका साध्या शेतकरी कुटुंबात जन्मलेले चंदूभाई, ज्यांच्याकडे फारसं शिक्षण नव्हतं, तरी त्यांनी स्वप्न पाहिलं आणि त्याचा पाठलाग करत ‘बालाजी वेफर्स’ सारखा मोठा ब्रॅण्ड उभा केला. त्यांची मेहनत, जिद्द, आणि अपयशाला सामोरं जाण्याची तयारी हेच त्यांच्या यशाचं कारण ठरलं.